“Enerzijds heeft de mens het recht om zelf te beslissen of men kinderen wil, anderzijds hebben kinderen recht op verantwoord ouderschap”

Sterilisatie. Volwassenen kiezen regelmatig voor deze ingreep als er geen kinderwens meer is. In 2011 vonden er in België 12.320 sterilisaties plaats. Waarvan 60% bij mannen. Maar soms is de keuze over sterilisatie minder gemakkelijk. Bij gehandicapte of minder begaafde personen bijvoorbeeld. Wanneer weegt het recht om kinderen te krijgen op tegen het recht van kinderen op verantwoorde ouders?

Sterilisatie: een definitieve vorm van anticonceptie

De ingreep:

Bij vrouwen: een operatie onder volledige verdoving. Er wordt een kleine snede gemaakt onder de navel en met een kijkbuis zet de arts een clipje op de eileiders, zodat de eicellen niet meer naar de baarmoeder kunnen. Het lichaam merkt het niet.

Bij mannen: kan een sterilisatie (ook wel vasectomie genoemd), onder plaatselijke verdoving. Men ontbindt de zaadleiders. Er blijft zaadvocht aangemaakt worden, maar daarin zijn geen zaadcellen meer aanwezig. Je ziet niet dat een man gesteriliseerd is. Een erectie blijft mogelijk en net als bij de vrouwen is er geen hormonale verandering en blijft de man evenveel zin hebben in seks.

DSC_0285 - kopie
Door Elise Hermans

Dokter Oosterlinck, gynaecoloog in het Sint-Blasius ziekenhuis in Dendermonde:
“Hier in het Sint-Blasius ziekenhuis, waar we 5 gynaecologen hebben, zullen er ongeveer tachtig sterilisaties per jaar plaatsvinden. Dan is de vasectomie nog niet altijd meegeteld, want die gebeurt vaak bij de uroloog. Mensen hebben het toch vaak moeilijk met sterilisatie, omdat het echt definitief is. De sterilisatie bij vrouwen is ook echt een operatie, het gebeurt onder volledige verdoving. Dat is via een opname bij het dagziekenhuis.”

De keuze

“Veel vrouwen voelen zich beter zonder de pil, omdat de pil ook vaak het libido verlaagt. Sommige vrouwen kunnen de pil zelfs niet verdragen, of mogen die niet meer nemen. De pil heeft een aantal nadelen. Het grootste nadeel is dat de pil een trombose kan veroorzaken. En dat kan zware gevolgen hebben. Daarom is het bij sommige mensen veiliger om zich te laten steriliseren.” “Tegenwoordig is er wel een trend om spiraaltjes te gebruiken, zeker het hormoonspiraaltje. Dat heeft amper bijwerkingen. Nu zijn de spiraaltjes in plastiek. Vroeger was dat in metaal, in koper en dat zorgde voor een hevige en pijnlijke menstruatie. Het moderne hormoonspiraaltje zorgt er voor dat vrouwen amper nog menstrueren. Veel mensen kiezen voor een spiraaltje in plaats van sterilisatie. Het is gemakkelijker.” Maar, voor sommige vrouwen is het spiraaltje geen optie. Omdat de baarmoeder te klein is, of omdat ze er krampen van krijgen, of omdat ze al eens een ontsteking gekregen hebben. Ook vrouwen die een keizersnede gehad hebben kiezen vaak voor sterilisatie.” “Na een bevalling overlopen we met de mensen altijd de verschillende mogelijkheden. Wij geven advies, maar zij maken zelf de keuze. Een sterilisatie bij een man is natuurlijk gemakkelijker qua ingreep. Vaak kiest de man mee voor die optie, omdat het voor een vrouw ook fijner is om geen pil meer te hoeven nemen.” Onomkeerbaar “Belangrijk om weten, is dat een sterilisatie onomkeerbaar is. Er zijn nog veel mensen die denken dat een sterilisatie niet definitief is. Er is natuurlijk de mogelijkheid om de sterilisatie ongedaan te maken, maar dat is niet de bedoeling. Het vraagt veel werk en het lukt niet altijd. Zolang mensen twijfelen, spreken we niet over sterilisatie.”

Leeftijd is niet belangrijk

“Er staat wel geen leeftijd op sterilisatie, hé. Als iemand van 26 jaar een sterilisatie wil, omdat ze bijvoorbeeld al drie kinderen heeft, dan bespreken we dat. Als zij daar zeker van is, dan doen we dat. Wij gaan als gynaecoloog niet zeggen dat ze moet wachten tot ze dertig is. We raden dat wel vaak aan. Want, wat wel gebeurt, is dat mensen na een relatiebreuk een nieuwe partner ontmoeten en dan toch nog kinderen willen.”

Door Stephany van Cranenbroek
Door Stephany van Cranenbroek

Sterilisatie bij wilsonbekwamen

“Er komen natuurlijk ook ouders met een minder begaafd kind. Zij zijn dan vaak ongerust omdat hun dochter in de instelling bijvoorbeeld toch in contact komt met jongens. Er zijn natuurlijk verschillende opties alvorens tot sterilisatie over te gaan. Eerst en vooral is er de pil. Vaak moeten sommige minder begaafden nog andere medicatie nemen. En dan is het mogelijk om de pil daar bij te voegen. Maar, als dat niet lukt, door gezondheidsproblemen of omdat ze moeite hebben met het innemen van pilletjes, dan opteren we voor het hormonale implantaat. Dat is een staafje dat in de arm geplaatst wordt en 3 jaar mag blijven zitten. Dus, dan moet er niet elke dag iets ingenomen worden en dan zijn er ook geen bloedingen. Dat is gemakkelijk.” “Soms zijn er ouders die heel veel stress hebben over een mogelijke zwangerschap bij hun dochter. Dat gebeurt niet vaak, maar in een instelling zijn er soms natuurlijk ook seksuele handelingen mogelijk. Dan bespreken we de situatie en de mogelijkheden. Meestal is er sprake van een zekere begaafdheid, als seksuele betrekkingen mogelijk zijn. Dan is het meestal mogelijk om te spreken met het meisje. Bij sterilisatie vragen we dan ook of ze begrijpt wat er gaat gebeuren en of ze daar zelf akkoord mee is. Wij proberen ook te voelen of ze niet te veel onder druk gezet wordt door de familie, want dat gebeurt wel.” “Sommige ouders willen geen zwangerschap meemaken en willen daar gerust in zijn. Maar, soms zijn er minderbegaafde mensen die een gezin willen. En soms gaat dat. Dat is niet eenvoudig, want meestal moeten die personen begeleid worden en kunnen die niet zelfstandig wonen. Dat zijn grote zorgen. En vaak zijn de kinderen ook minder begaafd.”

“Als arts moet je tactvol zijn”

“Als gynaecoloog mag je niet zeggen dat mentaal gehandicapte personen, of zwakker begaafden geen kinderen mogen hebben. Het is mogelijk als het om een niet al te zware handicap gaat. Je moet als arts ook tactvol zijn. Als je met de gehandicapte of minder begaafde persoon weinig contact hebt, als je niet goed kan communiceren, dan vragen wij naar de huisarts. Die kent meestal de familiesituatie goed en kan helpen bij de beslissing. Dan bekijken meerdere artsen de situatie en overleggen we om zeker de juiste keuze te maken. Maar, dat gebeurt enkel als de ouders dat nodig vinden, of als de instelling dat aanraadt.”

Door Elise Hermans
Door Elise Hermans

Rechtsleer

De rechtsleer rond sterilisatie is erg ingewikkeld. Dat is logisch aangezien het om een ethisch moeilijke en gevoelige kwestie gaat. Hoe zit het rond de wetgeving bij sterilisatie bij gehandicapte personen?

Het begrip Informed Consent maakte zijn intrede in het begin van de 20ste eeuw en werd uitgediept na de medische experimenten door naziartsen gedurende WOII. Informed consent betekent dat de patiënt kennis van zaken moet hebben, als hij toestemming geeft tot een ingreep. De patiënt moet volledig op de hoogte zijn van de gevolgen en de risico’s. De arts is dan ook verplicht tot het geven van die informatie.

Gedwongen sterilisatie wilsonbekwamen

De wet patiëntenrechten heeft een duidelijke regeling voor wilsonbekwame patiënten. Ze krijgen een vertegenwoordiger. Bij verlengd minderjarigen zijn dat de ouders of voogd. Als de verlengd minderjarige in staat wordt geacht tot een goede beoordeling van zijn belangen, mag hij/ zij zijn/haar rechten zelfstandig uitoefenen. Ook de meerderjarigen die niet onder een beschermingsstatuut van verlengde minderjarigheid of onbekwaamverklaring vallen, krijgen vertegenwoordigers, meestal de persoon die het dichtst bij hen staat.

Een vertegenwoordiger moet de beslissingen baseren op wat de patiënt gewild zou hebben. Als een arts vermoedt dat er niet beslist wordt volgens de belangen van de patiënt, kan hij in multidisciplinair overleg afwijken van de beslissing. Maar, dat kan alleen als de wil van de patiënt niet duidelijk is. Dan gaat men er van uit dat de patiënt zou kiezen voor wat het meest in zijn belang is. Als een patiënt geen vertegenwoordiger heeft, mag de arts de keuze maken.

Bij gedwongen sterilisatie bij wilsonbekwamen spelen er veel ethische overwegingen. Enerzijds is er het recht van de mens om zelf te beslissen of men kinderen wil of niet, anderzijds hebben kinderen recht op een verantwoord ouderschap.

In 1981 adviseerde de Nationale Raad van de Orde der Geneesheren dat een systematische sterilisatie van mentaal gehandicapten onaanvaardbaar is. Elk geval moet individueel worden onderzocht en besproken. Een geoorloofde sterilisatie bij een mentaal gehandicapte moet aan verschillende vereisten voldoen. De noodzaak moet bewezen zijn, gewone anticonceptie is geen oplossing en de wettelijke vertegenwoordiger moet zijn toestemming verlenen.

J. Pauwels, auteur van “Juridische aspecten van contraceptie, seksualiteit en ouderschap bij mentaal gehandicapten”, vindt dat er een onderscheid gemaakt moet worden tussen een patiënt met en zonder wettelijk vertegenwoordiger. Een mentaal gehandicapte met het statuut van verlengde minderjarigheid, wordt vertegenwoordigd door zijn ouders of voogd. Hun toestemming geldt als vervangende toestemming. Op die manier is er wettelijk gezien geen sprake meer van gedwongen sterilisatie.

Prof. Dr. J. Denekens, huisarts en oud-diensthoofd van de afdeling huisartsgeneeskunde aan de universiteit van Antwerpen, formuleerde een aantal criteria die handig zijn bij het maken van de beslissing tot sterilisatie van een mentaal gehandicapte: de opvoedingsbekwaamheid, de erfelijkheid, het intelligentiequotiënt, de leeftijd, het zwangerschapsrisico, de persoonlijkheid, de medische aspecten en de begeleiding. De eerste twee criteria zijn de belangrijkste.

Gedwongen sterilisatie wordt vaak gerechtvaardigd. Er zijn verschillende argumenten. Een economisch argument is dat de maatschappij niet langer de kosten kan betalen van langdurige medische zorg en sociale dienstverlening. Een sociaal argument is dat de geesteszieke niet bewust omgaat met zijn of haar vruchtbaarheid, moeite heeft om ouderlijke verantwoordelijkheid te dragen en vaak moeilijk in zijn eigen materiële behoeften kan voorzien.

Bron: https://www.law.kuleuven.be/jura/art/41n1/hoogers.html ‘Sterilisatie en gedwongen sterilisatie van wilsonbekwamen’, door Sofie Hoogers onder wetenschappelijke begeleiding van Prof. Dr. P. Senaeve.

“Mijn moeder en ik, wij waren twee ruziënde pubers”

Het leven met een zwak begaafde moeder.

Door Stephany van Cranenbroek
Door Stephany van Cranenbroek

Monique (36) haar moeder, Petra, heeft een stofwisselingsziekte. Sanfilippo Type B. De ziekte gaat gepaard met progressieve mentale retardatie. Dat wil zeggen dat de persoon met de ziekte steeds verder mentaal achteruit gaat. De ziekte breekt namelijk de eigen hersenen af.

De ziekte is bij Petra niet zichtbaar. Er is wel sprake van een dik schedeldak, maar in tegenstelling tot vele andere personen met de ziekte, heeft Petra geen orgaanafwijkingen (de organen zijn vaak te groot). Dat laatste is waarschijnlijk de reden waarom Petra nog steeds leeft. Momenteel is Petra 65 jaar, maar ze heeft de mentale leeftijd van een kind van drie. Bij Sanfilippo Type B zijn er vooral gedragsproblemen merkbaar. Agressiviteit is een vaak voorkomende eigenschap, zo ook bij Petra. Monique zelf is gezond.

“In het begin van de ziekte merk je er weinig van. Maar, naarmate de patiënten ouder worden, begint het op te vallen. Hun verstand gaat namelijk achteruit, doordat de hersenen beschadigd worden. Mijn moeder heeft nu de mentale leeftijd van drie jaar. Dat wil zeggen dat echte gesprekken niet meer mogelijk zijn. Als ze te veel prikkels binnenkrijgt, draait ze haar hoofd weg.”

“Een puber kan een kind grootbrengen”

“Ongeveer twintig jaar geleden werd ontdekt dat mijn moeder ziek was. Toen was ze ongeveer 45 jaar. Ik was dan zestien. Het was rond die leeftijd, dat ik begon te beseffen dat ik slimmer was dan mijn moeder. Ik heb het vroeger vaak moeilijk gehad met mijn moeder. Verstandelijk was mijn moeder op dat moment een puber. Een puber kan ook een kind grootbrengen, dus dat was niet het probleem. Maar, we hadden erg vaak ruzie. Ik stond er ook niet bij stil dat mijn moeder misschien niet helemaal normaal was. Ik stond daar toen niet bij stil. Je geraakt ook gewoon aan de situatie, dus ik merkte niet meer op wat er allemaal vreemd was. Terwijl, als ik nu terugkijk, ik alle tekenen herken. Maar, de relatie tussen mijn moeder en mij was dus niet goed. We waren eigenlijk twee ruziënde pubers.”

Constante spanning

“Ik kreeg altijd van alles de schuld. Ook al had ik het niet gedaan. Als mijn moeder bijvoorbeeld een vaas brak, dan was het toch mijn schuld. Daar had ik het altijd heel moeilijk mee. Mijn moeder was ook heel erg dominant. Ze trok altijd alle aandacht naar zich toe. Agressiviteit is dan ook een eigenschap van de ziekte. Mijn moeder was vooral vocaal erg agressief. Ze schreeuwde constant, op een blaffende schrille manier. Dat creëert niet meteen een fijne sfeer. Er waren dan ook veel spanningen thuis.”

“Mijn moeder gedroeg zich als een kind”

“Ik had het als kind heel zwaar. Ik probeerde alles te lijmen. Ik wou dat ons huishouden werkte, dat we een fijne familie waren. Mijn moeder gedroeg zich ook echt als een kind. Ik herinner me nog dat mijn vader voorstelde om in de namiddag een toertje met de auto te maken. Maar, hij wou nog even rusten, een uurtje slapen. Maar, dat kon mijn moeder niet hebben. Ze wou meteen vertrekken. En omdat mijn vader dat niet wou, begon ze met alle kastdeuren te slaan om haar zin te krijgen. Als ik het zo vertel, is het heel duidelijk dat er iets met mijn moeder scheelde. Maar op dat moment besef je dat niet. Mijn ouders zijn 33 jaar getrouwd. Ze hebben elkaar leren kennen op de kermis, toen ze nog heel jong waren. Toen merkte je nog niets aan mijn moeder. Ze was een normale puber hé. Ook als ik naar foto’s kijk van vroeger, dan zie je echt niets aan haar.”

De diagnose

“In 2006 werd mijn vader manisch depressief. Daarom werd mijn moeder in een tehuis geplaatst. Hij kon de zorg niet meer aan. Eigenlijk is op dat moment pas de bal beginnen rollen. Pas toen stelden we ons de vragen: ‘Wat heeft ze eigenlijk?’. Op dat moment zijn er heel veel medische onderzoeken gedaan. En uiteindelijk is dan de diagnose Sanfilippo type B gevallen. Mijn vader is een jaar later gestorven aan een hartstilstand.”

“Op dit moment is de relatie met mijn moeder heel goed. Dat is begonnen toen mijn vader depressief werd. Omdat hij niet meer voor haar kon zorgen, heb ik dat voor een groot deel gedaan. Nu krijg ik knuffels van mijn moeder. Iets wat ik vroeger nooit kreeg, maar wel heel erg miste. Mijn moeder is ook veel luchtiger nu. Ze neemt ook heel gemakkelijk emoties over. Dus logisch dat het nu beter gaat met haar, aangezien mijn vader depressief was. Ze nam die gemoedstoestand dan ook over. Dat was vroeger ook. Haar humeur wisselde heel sterk af. Het ene moment kon ze heel erg vrolijk en blij zijn, de andere moment was ze verdrietig of heel boos.”

Verplichte sterilisatie

“Ik weet niet erg goed wat ik moet denken over de discussie rond verplichte sterilisatie bij minder beperkte personen. Dat is erg moeilijk en heel persoonlijk. Dat is bij elk persoon verschillend. Er zijn ook veel factoren die meespelen, er zit geen rechte lijn in. Ik heb bijvoorbeeld 25% kans om een kind zoals mijn moeder te krijgen. Momenteel heb ik nog geen kinderwens. Ik weet niet of die wens er ooit zal komen, maar als ik zwanger wordt, moet ik het sowieso laten onderzoeken. Ik heb er wel al over nagedacht. Mocht ik ooit zwanger zijn, en het kindje is ongezond, dan laat ik het wegnemen. Dat klinkt heel erg egoïstisch, maar ik zou het echt niet willen. Mocht ik trouwens een kind willen met mijn huidige vriend, dan is er zelfs 50% kans dat ons kind ziek is. Mijn vriend heeft al een dochter met PKU. Ook een recessief erfelijke stoornis met kans op hersenbeschadiging. PKU is wel behandelbaar, in tegenstelling tot de ziekte van mijn moeder. Maar, mijn vriend is net als ik drager van het gen. En vijftig procent kans op een ziek kind, dat wil ik niet. De discussie is begrijpelijk, maar moeilijk. Zo heb ik een achternichtje en ook zij is minder begaafd. Ze heeft ondertussen een kindje en dat is ook erg zwak begaafd. Het is misschien cru gezegd, maar zo herhaalt het probleem zich.”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s